Osmanlı Devleti’ndeki zimmîler de, evlilik akdi, boşanma, çeyiz, mehir, nafaka gibi bugün için özel hukuka dâhil konuların[1] dinî alan kapsamında olması hasebiyle, bu konularda tamamen özerk idiler. Bu alana ilişkin davalarına kendi cemaat mahkemeleri bakardı. Ancak bu konudaki problemleri de, isterlerse, İslâmî mahkemelere götürebilirlerdi. Aynı dinî topluluğa bağlı kişiler, patrik ya da hahambaşı tarafından kurulan cemaat mahkemelerinde yargılanırlardı. Ayrı cemaate mensubu kişiler arasındaki davalar ise, ilgili cemaat başkanları tarafından hakemlik yoluyla çözülemezse şer’î mahkemelere getirilirdi. Ancak, şer’iyye sicillerinden, zimmîlerin özel hukuka ilişkin davalarını ve noterlik işlerini tercihen kadı önüne getirdiklerini görüyoruz. Dinî şefler veya cemaat mahkemeleri tarafından verilen hükümler, onlar adına devlet tarafından infaz ve icra olunurdu.[2]